Catanduanes Forum

-------------------------
P R O L O G U E
------------------------
Alas otso nin kabanggihon, maaya-aya ang hing-hing nin preskong hangin.Nanghuhunatan ako sa pantaw, nakapatong ang naka krus kung tabay sa balustre,naka-karinduon ang sakuyang rikod sa hurandigan nin taburite, pinabikat ko so duwa kung takyag para magtagbuan sa rikod nin payuhan ang duwa kung kamot na magasapo sa rikod nin sakuyang riog...para makapaningarog, magima-awan ang kagayunan nin mga bituon. Maripot. Silencio... kan biglang tuminugtok so themesong 'mi ni agom...
"You are my sunshine, my only sunshine
You make me happy when skies are gray
You'll never know dear, how much I love you
Please don't take my sunshine away"
...Habang minaka tug-tugi ang mala huni nin gamgam/iwata na kanta sa sakung mga taringa, iyo man so paghadang-hadang nin babaying igwang bit-bit na tasa.Mahamot, sa maghapon nin kakatrabahong paning-ot.Maputi sa kolor nin kabanggihon.Magayon, sulamenteng bituon... si agom!... ang babaying tuminukdohlh nin sakuyang puso... habang piga riw-as ang "makape kita 'gom"... (silam!)
Ung pagkarininas kang kabanggihon, habang gaukag ako nin kape, nagilumduman ko ang pait buda hamis kan samuyang ibahan...na lalong minasilam ang higop(ibahan) basta pigataw-an nin importansya ang kada timplada(lambang saro).
Rason para magilumduman ko ang panahon...buda rason para maisurat ko ining...

"PAGKAMOOT"

Mina tungkag ang balahibo, mina-ornok ang dila, mina kusog ang kurutog-kutog sa daghan, kayang pa-kusugon ang boot nin mga maluya, siring man sa pagpaluya nin boot sa mga maisog....
...arog kaan ang tawo 'pag tinugpuan nin "pagkamoot"... na kung aatid-atidon, kariribong buda guromok na kapariwanagan, na makukua sana ang tamang kasimbagan bako sa libro kundi sa tawong tinamaan!

Minsan nakaturete nang dangugon ang mga linyang: "kukusiton ko ang bitoon para saimo" ; "Tutukduron ko ang buran , basta itao mo sako ang pagkamoot mo";"kaya kung languyon ang taguntong pasiring sa rapu-rapu sa pagkamoot ko saimo";ultimong "Pungko kayang guyudon sa ngaran nin pagkamoot"...mga linyang ungsakit isipon kung sain hari ang puersa nin mga tawo 'pag inuripon na nin pagkamoot...puersa na ultimong si Isaac Newton minatubod na "more powerful than gravity".

Sa papan-ong paagi daw kayang i-mane-obra nin pagkamoot ang gabos? sampolan takamo nin sakong mga nakot-kot na tsismis:

Sa ngaran nin pagkamoot...nakuang mane-obrahon ni Agamemnon ang sainyang mga suldados para sa sampurong taon nin pakitigbakan laban sa Troy, para lang mabawi ang hinab-on este nang-ipot na si Helen (sa sainyang tugang na si Menelaus).

Sa ngaran nin pagkamoot...ruminiwoy sa kagayunan ni Cleopatra ang duwang bantog na emperor na si Julius Caesar(naging kabit si Cleopatra buda ang sainyang bespren) na si Mark Anthony-- na nakua pang i regalo ang bansang Egypt,Cyprus,Syria sa kasal ninda ni Cleopatra. Hamakon mo pang nagigibong an nin pagkamoot...Ang saro sa pinaka-famosong babayi sa bilog na kinab-an, na si Cleopatra (ultimong Pharaoh nin Egypt), nagibong tigbakon ang sainyang sadili para makaibahan na ang tuminigbak man sa sadiling si Mark Anthony...Sabi ngani kan sihungan na si William Shakespear "Great love demands great sacrifices"

Sa ngaran nin pagkamoot...na-ipatugdok ang saro sa pinakamagayon na arkitektura...ang "Taj Mahal". Ipina tugdok ni Shahjahan bilang pag gilumdom sa sainyang namomot-an na agom na si Mumtaz Mahal. Na nagadan kawsa nin dai kinayanan ang pagmundag sa pang kinseng produkto nin pagkamoot nya ki Shahjahan.

Ang pagkamoot (sabi nin mga tinamaan) minabasang sana nin butwa'. So' mga gahanap, dai nasasayudan. 'pag pagahl na, 'pag nawal-an na nin gana ta dai nakukua tsaka man minabutwa...
Minabutwa gikan sa dai pigahuna-hunang sitwasyon, oras, lugar. Daing piga pili maging buta man o bungi. Daing madunong o mangunor...
...Ining masunod na tsismis atid-atidon nyo kung pan-o sinda binungkog nin pagkamoot o kun pan-o ninda hinanap ang tunay na pagkamoot...

Ang kolumnistang si Rither nin New York, Sakay nin train para sa sainyang appointment kan mga aldaw na ito. Pero aram nya nang mapu-purnada ta marang murhi na sya, kaya ginibo nya na sanang maghurandig nin pamu-ad sa tukawan,hangos nin hararom dangan paki-isturyahan sa kataning nyang dalaga. Puerte so isturyahan,midbidan, uminabot ang puntong parehas tinamaan...hanggang sa pagtunong nin train sa City Hall station, buminaba so duwa dangan pakasal.

Ang nag imbento nin light bulb na si Thomas Edison, kaidtong singkwenta y sais anios sya nakua ang tunay na riwanag nin pagkamoot sa babaying kabanga man nin edad nya, ini nangyari kan hagadon nya (ang pagkamoot) para maging sainyang agom. Pinatunayan nyang dai na kaipuhan nin pananaramon o iriw-as ang tunay na namatian kung talagang namoot ang sarong tawo. Habang galakaw-lakaw sindang duwa sa gilid nin daragsaan, tinakma nya ang kamulmog ning babayi dangan pigturdo sa palad kaini ang gusto nyang ipa-abot na mensahe (in morse code). Swerteng naintindihan kaso putot pang babayi so code, kaya suminimbag man nin tulong tapri sa palad na gustong sabihon "iyo" este "yes".

Ang bantog man na parsurat na si Samuel Clemens o mas midbid sa bansag na Mark Twain, habang asa lawod sakay nin cruise, galakaw-lakaw sya (syempre sa pasilyo nin cruise) kan masayudan nya ang litrato nin sarong magayon asin lumbod pang babayi--model Olivia Langdon. Sa sobrang pagkamangha, pagriwoy ( ta marang tinamaan) sa litrato, nanghapot-hapot siya kung sain napurot so babayi, pinahanap hanggang sa pig-agom.

Dai na mabilang ang mga istoryang pagkamoot, pati mga naging trahedyang kawsa kaini. Uya na lang sato'(sa 'pinas)... igwang mga galukso sa hubas enot ang payu', ga tagbo sa gahadang-hadang na train, ga inom nin clorox, mina gakot nin lubid sa biga(beam) sa kaibong na gakot so riog, piga badil ang sadiling angog, piga pad-pad ang pulso, etc. Pero bako lang arog kaiyan ang nahimo nin pagkamoot...

Nakahimo ini nin maaya-aya sa boot na mga istorya, pabula buda alamat na naging rason para apudon na "pagkamoot"... Naging kawsa nin pag-suro' sa bilog na kahadian, kawsa nin mga buminagsak na gobyerno pati mga nabuong giyera. Ultimong mga tahudan na conqueror na si Alexander the Great buda si Genghis Khan dinaog kaini. Saro pa ang pinakamahar na painting sa bilog na kinab-an na "Mona Lisa" na nahimo sa rason nin paghapiyap nin pagkamoot ki Leonardo Da Vinci. Kadakol nang mga imbensyon dahilan kaini na uminikot sa bilog na kinab-an, pero ang sabi nin tinamaan..."pagkamoot" ang rason ngata ta gaikot ang kinab-an. Mga buminutwang conqueror dangan nawara, pero ang tunay na pagkamoot dai nuarin man nawawara...ta ang tunay na conqueror iyo an pagkamoot.

-end-
------------------------------------------------------"Maripotok na Ahldaw nin Pagkamoot sa gabos!"
------------------------------------------------------
--Taypongard