Catanduanes Forum

“Let There Be Light”
(20 December 2008.Lorong Panay Island,Panganiban.)
Ang Lolong Point Lighthouse o “Parola” na nasa Panay Island Panganiban , Catanduanes ,harani man sana yan na ma restore ,pagkasasaro kan mga tawo sa Panganiban sa tabang kan mga Catandunganons lalo na ang Bagamanocnon asin mga Viganons tanganing dai man masakitan ang Payo (na kon sain yan nasasakop),o under a new program called “Adopt- a -Lighthouse”na pwede man ang mga pribadong tawo, instituted the by the Philippine Coast Guard.Ilaw man sana po yan kaipuhan dyan asin bayad sa taga mantenir, paglilinig asin pintura,. (Nagirumduman ko si Tang Ora Aquino kan yaon pa)

Kadakul ang mga Parola na naka tugdok sa mga higad kan satuyang mga baybayon digdi sa Pilipinas. But, since dakul ang nasa remote areas, diit lang ang nasa historya na igwang record. Ang Gobyerno nin Espanya diit lang ang nagibo ninda kan nasakop ninda ang Pilipinas poon sa taon1542 hanggang 1898. Siring man, ang United States Lighthouse Service mas dakul na mga Parola ang saindang pig pagibo sa Pilipinas, pagkatapos ang Estados Unidos na ang nag kapot sa Pilipinas kan 1899 resulta nin Spanish-American War.

Ang mga Kastila ang mga nag establish kan enot na Parola duman sa Bagacay Point kan 1857 pa. Pig salidahan kan 1904 by virtue of an executive order na pig isyu kan July 28, 1903 ni William Howard Taft na enot na nag padigdi sa Pilipinas kan 1900 bilang Presidente nin Philippine Commission. Kaidtong 1901, si U.S. Presidente William McKinley inappoint siya na Gobernador Heneral nin Pilipinas. SiTaft naghali na tulos sa Pilipinas pagkatapos na -iorder ang konstruksyon kan Bagacay Point na Parola sa pagiging Sekretaryo nin Giyera under ni Presidente Theodore Roosevelt. Kan eleksyon 1908 sa Estados Unidos, naging Presidente sa Estados Unidos, pig pildi si William Jennings Bryan.

Ang sabi ni George R. Putnam, na in-charge sa U. S. Lighthouse Service sa haloy na taon asin director kan mga building kadaklan sa Pilipinas, kaidtong ang Pilipinas naging under United States protectorate, “igwang 29 na mga Parola na serviceable pa nag kondisyun. Lima ang daragkulang first-order lights na sementadong mga tore, na ekselente pero mas magastos na konstruksyon, na ginibo pa kan mga Inhenyerong mga Kastila na gamit ang mga trabahador na preso.”

Kan mga 1933, ang U.S. Lighthouse Service naka gibo sinda nin182 na bag-ong mga Parola,ang gabos kaiyan denesinyo na ma withstand ang mga kusog nin bagyo, na priming pig tatamaan ang satuyang mga Isla lalo na ang Catanduanes. Pero maski ang mga Amerikano ang nag giribo kan mga Parola, mga Pilipino o Gobyerno nin Pilipinas na ang nagbarantay asin nag mamantenir.

Maski inukopa na kita kan mga Hapon kan WW II, ang Pilipinas ay Probinsya pa man giraray kan Estados Unidos hanggang 1946 kan pig taw-an na kita nin independesya.
Bilang parte sa “ development program”maski bako pang deklarado na designated tourist zone ang Lolong Point, sarong publiko o pribadong grupo, ang pwedeng mag- restore kan mga Parola, na pinabayaan sa haloy na panahon.Pwede po kitang maghapot o pa rehistro sa“Adopt- a -Lighthouse” instituted kan Philippine Coast Guard. Inda kon active pa sinda.

Kung interesado talaga ang banwaan ta sa mga Development kan Probinsyata,Dapat ngonian mag poon na kita.Nakikihuron po ako sa mga Catandunganons lalo na sa mga taga Panganiban,Viga at Bagamanoc na magtarabang ,pasyaran, magrilinig kita sa palibot kan Parola , pag adalan ang problema ta mayo na nagbabantay duman,kung kaipuhan pa mag pagibo nin building na multi-purpose , repairing asin repainting sa tore, the assistance kaiba ang pag set-up nin solar panelsna automatikong mag re-recharge sa mga ilaw, mga bag-ong apparatus, duwang beacon lights. Instalar kita nin dagdag na makusog na spotlights na mag papa riwanag sa Parola…ang satuyang pagtarabang-tabang.

Cultural heritage

Ang local government naka toka iyan para sa pag promote sa deklarasyon na ang lighthouse o Parola ay cultural heritage.
Pwede po kitang maghagad nin tabang sa Department of Transportation and Communications.

Ang satuyang municipal planning and development officer dapat mai assign kan local government na maglinig sa palibot kan Parola aro -aldaw.

Sa Amerika asin sa Europa ang mga Parola ay mga primary tourist destinations yan. Dai po kita nakiki -interfere sa historya. Yaon man sana kita para makatabang sa pag- irahay asin pag-preserbar kan Parola ta. Ngonian na Panahon nin kapaskuhan,nahihiling ko na ang Parola ay simbolo nin Riwanag para sa Catanduanes.
Dai nindo aram….? Na ang mga litrato o drowing nin Parola, maliban sa mga Krismas –Tri asin si Santa Klaws ay ginagamit na Christmas Cards sa bilog na kinaban haloy na panahon na hasta ngonian na puro computer na?

Maligayang Pasko sa indong Gabos mga Catandunganons!